Selecteer een pagina

Filmrecensie: Stenen hebben wetten

Van Brummelen, De Haan, Alexander i.c.w. Maroon communities of Suriname | Nederland | 100 min.
Gepubliceerd: 24 oktober 2020

Maandenlang leefden de Nederlandse kunstenaars Lonnie van Brummelen en Siebren de Haan samen met de Surinaamse theatermaker Tolin Alexander bij de Saamaka- en Okanisi-marrons in het gebied van de Surinamerivier. Het resulteerde in de prachtige film Stenen hebben wetten, die niet alleen uniek is vanwege de verhalen en beelden, maar ook vanwege manier van produceren.

De film begint met een gesprek over witte vreemdelingen. Zijn ze wel te vertrouwen? Komen ze wat halen of brengen? Je weet nooit of iemand die je in het bos ontmoet een vriend of vijand is. Dat is, in het licht van de geschiedenis van de marrons, een hele begrijpelijke vraag. Ze zijn de nazaten van de mensen, die van de plantages gevlucht zijn tijdens de slavernijperiode en zich gevestigd hebben aan de bovenlopen van de rivieren. In een hilarische scene, waarin een van de marrons in het Nederlands een tekst voorleest uit een filmcontract over het afstaan van rechten, maken de marrons duidelijk dat zij de zeggenschap hebben over hun verhalen.

Alternatieve orale geschiedenis

Een ander Nederlands woord dat in de verder volledig in het Saamakaans en Aukaans gesproken film opduikt is ‘geschiedenis’.

Stenen hebben wetten vertelt een alternatieve, orale geschiedenis. Onlangs vertelde een oude Surinaamse onderwijzeres mij over een schoolboek uit de jaren zestig. Het hoofdstuk over de ‘bosnegers’ heette: ‘Rovers uit het bos’. Dat is lang de Nederlandse koloniale versie van de geschiedenis geweest. De verhalen in de film gaan over wegvluchten van de plantages geholpen door de inheemsen én door geesten van het bos. Over de repercussies voor de achterblijvers. Maar vooral over het opbouwen van een eigen leven, in harmonie met de natuur en met de geesten van de voorouders. Poëtische beelden van bomen en de rivier, de geluiden van de regen en van de insecten verwijzen naar de titel. De marrons hebben een diepe spirituele verbondenheid met de natuur. Ze vragen toestemming aan een boom om deze om te hakken om er een boot van te maken. Dat gaat tegenwoordig niet meer met een bijl, zoals ze dat eeuwenlang deden, maar met een kettingzaag. Het respect is er niet minder om.

De marrons hebben een diepe spirituele verbondenheid met de natuur. 

Nagesprek 

Tijdens het nagesprek met de makers in het Pleintheater in Amsterdam-Oost onder leiding van Guilly Koster, vertellen Lonnie, Siebren en Tolin over hun werkwijze. Ze hebben geluidsopnamen gemaakt van de verhalen van gemeenschappen op verschillende plekken aan de Surinamerivier. Die zijn uitgeschreven en vertaald en door Lonnie en Siebren tot een scenario gecomprimeerd. Dat is voorgelegd aan de marrons, weer enigszins aangepast en samen met Tolin Alexander tot een definitief script gemaakt. Ze hebben het zich ‘oraal toegeëigend’. De ‘acteurs’ dachten ook mee bij de keuze van de locaties en kleding. Tegenwoordig lopen weinig mannen meer in een kamisa, maar voor deze film, die de wereld hun verhaal zou vertellen, hulden ze zichzelf in kleurrijke traditionele kleding. Lonnie vertelt lachend dat de film daardoor een hele hoge ‘production value’ heeft gekregen. Maar belangrijker is de hoge mate van zelfbeschikking. Het zijn hun plekken, hun verhalen, verteld op hun manier. Dus niet lineair rechtlijnig, maar heen en weer springend in de tijd.

De makers sturen hun film niet zomaar de wereld in

Eerst zijn ze er, na de première op IDFA 2018, mee naar Suriname gegaan waar ze de film aan de verschillende gemeenschappen en in Paramaribo vertoond. De Nederlandse bioscooprelease is ingeluid met een reeks vertoningen met nagesprekken. Veel mensen, zowel in Paramaribo als in Nederland, realiseren zich hoe weinig ze van de geschiedenissen van de marrons weten.

Iedereen die Stenen hebben wetten gezien heeft, kijkt voortaan op een andere manier naar het ‘gedeelde verleden’.

Meer LNSV

LNSV x 1873: de button is terug

LNSV x 1873: de button is terug

1873 button + kaart Perez ontwierp een button met het jaartal 1873 om bewustwording te creëren rondom de tien jaar durende onbetaalde werkplicht van tot slaafgemaakten in Suriname, na de officiële...

HET STADSARCHIEF: AMSTERDAM EN SLAVERNIJ

HET STADSARCHIEF: AMSTERDAM EN SLAVERNIJ

Honderdachtenzeventig verloste slaven uit Algiers bedancken de Edele Heeren Burgemeesteren van Amsterdam op het Stadthuys voor haer Verlossinghe, door Jan Luycken, 1692. Collectie Stadsarchief...

Podcast luistertips

Podcast luistertips

Dichtbij wit Radiodocumentaire waarin Nicole Terborg op zoek gaat naar ervaringen, mechanismen en blinde vlekken in haar eigen omgeving. Ze gaat voor het eerst het gesprek aan met familieleden,...

INTERVIEW: JOANDI HARTENDORP

INTERVIEW: JOANDI HARTENDORP

Wie is Joandi Hartendorp?  Mijn naam is Joandi Hartendorp, dat is mijn Nederlandse naam. Ik ben geadopteerd uit Haïti. Eigenlijk heet ik Marie Lucie Metellus, maar mijn Nederlandse naam is...

De verhalen van Anansi

De verhalen van Anansi

Van oudsher, werden Anansi-tori’s ter plekke via de oraliteit overgedragen. Ruud Schinkel creëerde een bundel waarin de oude verhalen opnieuw worden verteld in een kinderboek, in geschreven vorm....

Wat is jouw erfgoed? Laat het ons weten!

Wat is jouw erfgoed? Laat het ons weten!

Syl, Amsterdam “Het schilderij is gemaakt door kunstenaar Sri Irodikromo en staat voor mij symbool en als eerbetoon aan mijn voorouders uit Suriname (die ik niet heb gekend); krachtige en kleurrijke...

CHIBUDIKE : Boodschappers van ontwaking

CHIBUDIKE : Boodschappers van ontwaking

(Chibudike: Ego (links) en Achi Chioma (rechts) eigen foto) Achi Chioma, eigen foto KRACHTIG EN SCHOON Een Surinaamse vrouw en een Nigeriaanse man die zich in Nederland gezamenlijk verdiepen in de...

Interview: Karwan Fatah-Black

Interview: Karwan Fatah-Black

Je hebt als historicus inmiddels enorm veel kennis rondom het slavernijverleden vergaard en ook een aantal boeken gepubliceerd over het onderwerp. Hoe ontstond deze interesse voor dit verleden bij...

Black Archives i.s.m. OBA

Black Archives i.s.m. OBA

Op de website van de Black Archives wordt de expositie omschreven: “In 2020 is het 147 jaar geleden dat de slavernij in de Nederlandse kolonies in de voormalige kolonies in ‘de West’ werd...

Nationale Opera & Ballet

Nationale Opera & Ballet

https://youtu.be/On4lu1by0RA De presentatie van de avond werd gedaan door Anthony Heidweiller (operamaker, bariton, associate artistic director Opera Forward Festival). Er waren optredens van Nienke...

Filmrecensie Wata Mula

Filmrecensie Wata Mula

Waar het eiland ademt De plek waar de longen van een eiland zich bevinden, “waar het eiland ademt”, wordt wel eens gezegd over de rotsen en het koraal dat in het noorden van Bandabou een levende...