Selecteer een pagina

Review: Victor Sonna | 1525

Gepubliceerd: 29 juli 2020

Het Van Abbemuseum bekent kleur?

Tekst en beeld door Yvette Kopijn en Pim Deul.

Afgelopen zaterdag, 18 juli jl., woonden wij de opening bij van de tentoonstelling ‘1525’ van de Eindhovense kunstenaar Victor Sonna in het Van Abbemuseum te Eindhoven. De tentoonstelling belicht zijn ontdekkingstocht naar het gedeelde slavernijverleden en toont werk dat voor het eerst samenkomt in een solotentoonstelling.

beeld: Yvette Kopijn & Pim Deul

beeld: Yvette Kopijn & Pim Deul

Victor Sonna (1977) werd geboren in Kameroen. Op zijn 19e kwam hij naar Nederland, op zoek naar een beter leven. Hij bezocht de Design Academy in Eindhoven, waar hij sindsdien woont en werkt. Tijdens een bezoek aan het Amerikaanse New Orleans in 2015 deed Victor een bijzondere aankoop. Hij kocht handboeien van een tot slaaf gemaakte, waarin het nummer 152 was gegraveerd. Al was hij voordien nooit echt bezig geweest met de geschiedenis van slavernij, de aankoop van de boeien vormde het startpunt om de confrontatie aan te gaan met het slavernijverleden – en daarmee met zichzelf.

Bleek en Stof, Suiker en Rubber, en Kaarten

“Voorheen was ik een donker iemand die niet donker was of soms vergat dat hij donker was […] Blijkbaar had ik een manier gevonden om dat soort dingen te negeren, weg te stoppen . Omdat ik de confrontatie niet aan wilde gaan”, zegt hij daarover in een interview met het Eindhovens Dagblad (19 juli 2020).

Voorheen was ik een donker iemand die niet donker was of soms vergat dat hij donker was

Sonna begon aan een persoonlijke ontdekkingsreis langs o.a. Ghana en Suriname. Het resultaat: 152 kunstwerken, 6 films en 52 prints, die hij heeft verwerkt in 3 reeksen: Bleek en Stof, Suiker en Rubber, en Kaarten. Een indrukwekkende verzameling objecten, en toch willen wij enkele kanttekeningen plaatsen bij de tentoonstelling ‘1525’.

Allereerst: het Van Abbemuseum maakt in haar collectie plaats voor het werk van Sonna op een moment dat de Black Lives Matter (BLM) beweging luid van zich laat horen. Opvallend genoeg heeft Sonna zelf geen behoefte om de straat op te gaan. Hij blijft liever toeschouwer, zegt hij in een interview in Trouw. Sonna construeert daarbij een in onze ogen oneigenlijke tegenstelling tussen polarisatie en dialoog. Volgens Sonna zouden de BLM-protesten tot polarisatie leiden, terwijl hij in zijn werk juist de dialoog zou opzoeken. Voor Sonna is de tentoonstelling vooral een oefening in hoe we onszelf in de ander tegenkomen. De vraag is evenwel: wie is hier ‘de ander’, en met wie en vanuit welk perspectief wordt hier de dialoog aangegaan? Met andere woorden: welk publiek heeft de kunstenaar primair in gedachten – en daarmee ook het museum?

Musea Bekennen Kleur

Een tweede kanttekening die wij willen plaatsen is dat de tentoonstelling ‘1525’ wordt aangekondigd binnen het kader van het platform Musea Bekennen Kleur, een platform van musea waar ook het Van Abbemuseum bij aangesloten is en dat ernaar streeft om diversiteit en inclusie duurzaam te verankeren in de museumpraktijk.

beeld: Yvette Kopijn & Pim Deul

Toch vielen ons juist wat betreft die museumpraktijk een aantal zaken op. Waar zijn de genodigden van kleur – in het bijzonder die van Afro-Surinaamse -en Ghanese afkomst? Is het niet hun familiegeschiedenis die in deze tentoonstelling verbeeld wordt? Verdienen zij niet een speciale plek op de opening van deze tentoonstelling?En hoe kan het dat de suppoosten niet gebriefd zijn over de kunstenaar, diens werk en de gedeelde geschiedenis die hij zichtbaar probeert te maken? Opvallend was ook de houding van de, veelal vrouwelijke, suppoosten jegens de schaarse genodigden van kleur. Zij voelden zich duidelijk niet op hun gemak in hun nabijheid, alsof zij geen bezoekers van kleur gewend zijn. Het beantwoorden van vragen bleek een pijnlijke exercitie, waarbij oogcontact met de gekleurde genodigde meermaals vermeden werd en alleen de witte mede-genodigde werd aangekeken.

De vraag die wij hier willen stellen is: begint het verankeren van inclusie en diversiteit niet juist bij de museumpraktijk zelf: bij het betrekken van de mensen op de werkvloer bij de diversiteit en multiperspectiviteit die het museum wil uitdragen?

Ten aanzien van de tentoonstelling zelf valt op dat er bij deze officiële opening geen welkomstwoord werd uitgesproken door een afgezant van het Van Abbemuseum, een hoogwaardigheidsbekleder of de kunstenaar zelf. Mogelijk heeft dit te maken met de voorzorgsmaatregelen die het museum moest treffen met het oog op de Coronacrisis.

Begint het verankeren van inclusie en diversiteit niet juist bij de museumpraktijk zelf

Toch blijft het opmerkelijk dat niet is gezocht naar een alternatieve wijze om de genodigden te verwelkomen, het hoe en waarom van deze tentoonstelling toe te lichten en de context te schetsen waarin de tentoongestelde werken begrepen moeten worden. Een eenvoudige flyer of brochure en/of een videoboodschap hadden hier uitkomst kunnen bieden. Zo’n van tevoren opgenomen boodschap had bovendien de betrokkenheid van het museum bij de thematiek van de tentoonstelling en bij de kunstenaar kunnen onderstrepen. Tijdens een persoonlijke ontmoeting met Victor Sonna hebben wij dit punt aangekaart. Sonna deelde onze mening niet en gaf aan ‘dat kunst voor zichzelf moest spreken’. Voor deze benadering valt veel te zeggen, maar het is natuurlijk wel de bedoeling dat je weet waar je naar kijkt.

Al met al genoeg stof om te bespreken in de expertgroep van Musea Bekennen Kleur!

Yvette Kopijn en Pim Deul

Yvette Kopijn is schrijver, onderzoeker en erfgoed/educatiespecialist. Als buitenpromovenda is zij verbonden aan de Amsterdam School for Historical Studies (ASH), waar zij werkt aan een promotieonderzoek naar familie, migratie en overlevingskunst onder 3 generaties Javaans-Surinaamse vrouwen. Buiten de universiteit legde zij levensverhalen van Javaans-Surinaamse resp. Indisch/Indonesische/Molukse ouderen in het boek Stille Passanten (LM Publ. 2008) en Antara Nusa (LM Publ. 2018). Vanuit stichting Zieraad en vanuit Stichting Zieraad werkt zij aan het zichtbaar maken van ongehoorde (koloniale) verhalen en geschiedenissen. Met educatieve programma’s als Ancestors unKnown Nederland en Tracing Your Roots nodigt zij jongeren uit om op zoek te gaan naar hun voorouders en (familie-)geschiedenis, om vanuit een stevig verankerd zelfbeeld aan hun toekomst te bouwen. Yvette Kopijn maakt deel uit van de expertgroep van Musea Bekennen Kleur.

Pim Deul is eigenaar/oprichter van PDD Legal Adviseren & Procederen. Naast zijn juridische werkzaamhedenmaakt hij zich sterk voor ‘de zwarte zaak’. Zo is hij o.m. voorzitter van het AfroVibes Performing Arts Festival, medeoprichter van Smart Zwart Collective, een etnisch divers collectief van (invloedrijke) professionals, denkers en doeners en één van de initiatiefnemers van de Waarheid -en Transformatie Commissie, die is belast met het terugdringen van kansenongelijkheid in het onderwijs en op de arbeidsmarkt in de Amsterdamse metropool. Tenslotte is Pim Deul oprichter en curator van het kunstplatform Pimple’s Art Platform. Als kunstliefhebber gelooft hij heilig in de kracht van creativiteit als tool voor positieve identiteitsvorming onder leden van de Afrikaanse diaspora.

De expositie is t/m 30 mei 2021 te bezoeken

Meer LNSV

LNSV x 1873: de button is terug

LNSV x 1873: de button is terug

1873 button + kaart Perez ontwierp een button met het jaartal 1873 om bewustwording te creëren rondom de tien jaar durende onbetaalde werkplicht van tot slaafgemaakten in Suriname, na de officiële...

HET STADSARCHIEF: AMSTERDAM EN SLAVERNIJ

HET STADSARCHIEF: AMSTERDAM EN SLAVERNIJ

Honderdachtenzeventig verloste slaven uit Algiers bedancken de Edele Heeren Burgemeesteren van Amsterdam op het Stadthuys voor haer Verlossinghe, door Jan Luycken, 1692. Collectie Stadsarchief...

Podcast luistertips

Podcast luistertips

Dichtbij wit Radiodocumentaire waarin Nicole Terborg op zoek gaat naar ervaringen, mechanismen en blinde vlekken in haar eigen omgeving. Ze gaat voor het eerst het gesprek aan met familieleden,...

INTERVIEW: JOANDI HARTENDORP

INTERVIEW: JOANDI HARTENDORP

Wie is Joandi Hartendorp?  Mijn naam is Joandi Hartendorp, dat is mijn Nederlandse naam. Ik ben geadopteerd uit Haïti. Eigenlijk heet ik Marie Lucie Metellus, maar mijn Nederlandse naam is...

De verhalen van Anansi

De verhalen van Anansi

Van oudsher, werden Anansi-tori’s ter plekke via de oraliteit overgedragen. Ruud Schinkel creëerde een bundel waarin de oude verhalen opnieuw worden verteld in een kinderboek, in geschreven vorm....

Wat is jouw erfgoed? Laat het ons weten!

Wat is jouw erfgoed? Laat het ons weten!

Syl, Amsterdam “Het schilderij is gemaakt door kunstenaar Sri Irodikromo en staat voor mij symbool en als eerbetoon aan mijn voorouders uit Suriname (die ik niet heb gekend); krachtige en kleurrijke...

CHIBUDIKE : Boodschappers van ontwaking

CHIBUDIKE : Boodschappers van ontwaking

(Chibudike: Ego (links) en Achi Chioma (rechts) eigen foto) Achi Chioma, eigen foto KRACHTIG EN SCHOON Een Surinaamse vrouw en een Nigeriaanse man die zich in Nederland gezamenlijk verdiepen in de...

Interview: Karwan Fatah-Black

Interview: Karwan Fatah-Black

Je hebt als historicus inmiddels enorm veel kennis rondom het slavernijverleden vergaard en ook een aantal boeken gepubliceerd over het onderwerp. Hoe ontstond deze interesse voor dit verleden bij...

Black Archives i.s.m. OBA

Black Archives i.s.m. OBA

Op de website van de Black Archives wordt de expositie omschreven: “In 2020 is het 147 jaar geleden dat de slavernij in de Nederlandse kolonies in de voormalige kolonies in ‘de West’ werd...

Nationale Opera & Ballet

Nationale Opera & Ballet

https://youtu.be/On4lu1by0RA De presentatie van de avond werd gedaan door Anthony Heidweiller (operamaker, bariton, associate artistic director Opera Forward Festival). Er waren optredens van Nienke...

Filmrecensie Wata Mula

Filmrecensie Wata Mula

Waar het eiland ademt De plek waar de longen van een eiland zich bevinden, “waar het eiland ademt”, wordt wel eens gezegd over de rotsen en het koraal dat in het noorden van Bandabou een levende...